Srbija i Sjedinjene Američke Države ulaze u novu fazu bilateralnih odnosa otvaranjem formalnog Strateškog dijaloga, dok je u okviru posete srpske delegacije Vašingtonu najavljeno i pristupanje Srbije svemirskom programu Artemis, kroz sporazume o saradnji sa američkom svemirskom agencijom NASA.
Ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić saopštio je 14. jula 2026. godine da su Sjedinjene Američke Države donele odluku da pokrenu Strateški dijalog sa Srbijom. Prva sesija zakazana je za 17. jul u Vašingtonu, na poziv američkog državnog sekretara Marka Rubija.
Dan kasnije, Đurić je iz Vašingtona najavio i sporazume koji bi srpskim naučnicima, kompanijama i institucijama trebalo da omoguće uključivanje u jedan od najnaprednijih svemirskih programa na svetu. 
Strateški dijalog otvara novo poglavlje
Srpski zvaničnici pokretanje Strateškog dijaloga ocenjuju kao jedan od najznačajnijih diplomatskih pomaka u odnosima Beograda i Vašingtona poslednjih godina.
Gostujući na Radio-televiziji Srbije, Marko Đurić izjavio je da je reč o „jednoj od najvažnijih vesti poslednjih godina“ i istorijskom trenutku u odnosima Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.
Prema njegovim rečima, odluka pokazuje da Vašington Srbiju vidi kao strateškog partnera i prijateljsku državu. Đurić je naglasio da je takav rezultat plod višegodišnjeg diplomatskog rada, uz podršku predsednika Srbije Aleksandra Vučića.
On je naveo i da Srbija ulazi u nivo institucionalne saradnje sa Sjedinjenim Državama kakav, prema njegovoj oceni, nije imala ni nekadašnja Jugoslavija.
Saradnja sa NASA i program Artemis
Novi element posete srpske delegacije Vašingtonu predstavlja najava saradnje sa američkom svemirskom agencijom NASA.
Marko Đurić poručio je da Srbija, pored otvaranja Strateškog dijaloga, ovom posetom „piše istoriju srpske nauke“, jer bi trebalo da pristupi svemirskom programu Artemis potpisivanjem sporazuma o saradnji sa NASA.
Prema njegovim rečima, novi okvir saradnje trebalo bi da otvori vrata srpskim naučnicima, kompanijama i institucijama za učešće u naprednim programima istraživanja svemira.
Đurić je podsetio da Srbija nema sopstveni nacionalni svemirski program i da do sada nije kao država aktivno učestvovala u svemirskim istraživanjima. Ipak, naglasio je da srpska nauka ima značajna imena i istorijske veze sa razvojem svemirskih programa.
Kao primere naveo je Nikolu Teslu, Milutina Milankovića i Dejvida Vujića, jednog od pionira misije Apolo i pripadnika takozvane „srpske sedmorke“ inženjera i tehničara koji su dali doprinos programu NASA koji je doveo do sletanja čoveka na Mesec.
Prema njegovoj oceni, sporazum bi trebalo da doprinese stvaranju povoljnijeg okvira za naučni i tehnološki razvoj Srbije. Đurić je dodao da sporazum ima i simboličku i političku vrednost, jer se najavljuje u okviru Strateškog dijaloga, koji je nazvao istorijskim korakom napred u odnosima Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.
Istraživanje svemira u miroljubive svrhe
Šef srpske diplomatije najavio je da će u ime Republike Srbije potpisati sporazum sa NASA koji bi domaćim institucijama i kompanijama trebalo da omogući uključivanje u istraživanje svemira.
On je poručio da je Srbija opredeljena za istraživanje svemira u miroljubive svrhe i poštovanje međunarodnog prava.
Dug put do institucionalnog dijaloga
Strateški dijalog rezultat je višegodišnjeg postepenog jačanja saradnje dve države.
Važan temelj postavljen je 18. septembra 2024. godine, kada su podsekretar američkog Stejt departmenta Hose V. Fernandez i ministar Marko Đurić potpisali Sporazum o strateškoj saradnji u oblasti energetike.
Taj dokument predvideo je jačanje američkih investicija u srpski energetski sektor, razvoj projekata čiste energije i unapređenje transparentnosti u javnim nabavkama.
Pripreme za širi Strateški dijalog intenzivirane su tokom 2025. godine. U avgustu je Đurić u Vašingtonu razgovarao sa Markom Rubijem, kada je načelno dogovoreno pokretanje dijaloga.
Mesec dana kasnije, predsednik Srbije Aleksandar Vučić i Rubio nastavili su razgovore na marginama zasedanja Generalne skupštine Ujedinjenih nacija. Među temama bilo je i moguće učešće Sjedinjenih Američkih Država na specijalizovanoj izložbi EKSPO 2027 u Beogradu.
Do početka 2026. godine politički dogovor je u velikoj meri bio postignut, ali je formalno pokretanje odloženo zbog rešavanja pojedinih otvorenih pitanja, pre svega u oblasti energetike i sankcija.
Šta će obuhvatiti Strateški dijalog?
Strateški dijalog zamišljen je kao trajni institucionalni mehanizam za redovne konsultacije Srbije i Sjedinjenih Američkih Država o pitanjima od zajedničkog interesa.
On ne predstavlja jednokratni diplomatski susret, već okvir koji uključuje političke i stručne sastanke, radne grupe, definisane ciljeve i mehanizme za praćenje njihove realizacije.
Takav format saradnje ne predstavlja vojni savez i ne podrazumeva da Srbija odustane od politike vojne neutralnosti niti da u potpunosti uskladi svoju spoljnu politiku sa politikom Sjedinjenih Američkih Država.
Među očekivanim temama su energetska bezbednost, infrastruktura, ekonomska saradnja, trgovina, nove tehnologije, odbrambena industrija, nauka, obrazovanje, razmena studenata i istraživača i regionalna pitanja.
Na prvom sastanku trebalo bi da bude utvrđena organizaciona struktura dijaloga, formirane radne grupe i određeni početni prioritetni projekti.
Dobit za nauku, ekonomiju i međunarodni položaj
U najavljenom programu prve sesije učestvovaće predstavnici više srpskih ministarstava, uključujući resore energetike, odbrane, prosvete, nauke i tehnološkog razvoja.
Srpski zvaničnici očekuju da će Strateški dijalog ojačati međunarodni položaj Srbije, stvoriti povoljnije uslove za strane investicije i podstaći domaći privredni i tehnološki razvoj.
Marko Đurić uporedio je ovaj proces sa pregovorima Srbije o pristupanju Evropskoj uniji, nazvavši ga „američkim klasterom za Srbiju“.
Predsednik Srbije Aleksandar Vučić takođe je pozdravio odluku, izrazivši očekivanje da će novi okvir omogućiti razgovore o osetljivim pitanjima, uključujući moguće američke carine povezane sa uvozom ruske energije i budućnost Naftne industrije Srbije.
Konferencija u Vašingtonu i nastavak programa
Đurić je najavio i učešće na konferenciji o političkom nasilju koju organizuje američki državni sekretar Marko Rubio.
Prema informacijama koje je izneo, konferenciji bi trebalo da prisustvuju ministri iz približno 60 zemalja.
On je naglasio da Srbija nakon tog skupa nastavlja program otvaranjem Strateškog dijaloga u petak, 17. jula.
„Zaista velika nedelja za Srbiju ovde u Vašingtonu“, zaključio je Đurić.
Otvaranje novog poglavlja
Pokretanje Strateškog dijaloga i najava saradnje sa NASA predstavljaju dva povezana elementa novog okvira odnosa Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.
Dok dijalog treba da uspostavi trajnu institucionalnu saradnju u više oblasti, planirani sporazumi sa NASA mogli bi da otvore prostor za neposrednije uključivanje srpskih naučnika, institucija i kompanija u međunarodne programe istraživanja svemira.
Prva sesija u Vašingtonu trebalo bi da pokaže kako će novi mehanizam funkcionisati u praksi i koji će projekti biti određeni kao početni prioriteti dveju država.
