U pravoslavnim hramovima širom Sjedinjenih Američkih Država sve je više ljudi koji ne potiču iz pravoslavnih porodica. Među novim vernicima mnogo je mladih muškaraca, a prvi susret sa pravoslavljem često se više ne događa u crkvi, već na društvenim mrežama. Ipak, veći broj ljudi koji su prešli u pravoslavlje u pojedinim parohijama ne znači nužno da se ukupan broj pravoslavaca u Americi naglo povećava.
Pravoslavlje u Sjedinjenim Američkim Državama tradicionalno se vezuje prvenstveno za doseljenike iz naše zemlje, Grčke, Rusije, Rumunije, Bugarske, Ukrajine i zemalja Bliskog istoka. Crkve nisu bile samo mesta bogosluženja već i središta zajednica u kojima su se čuvali jezik, običaji i veza sa maticom.
Poslednjih godina, međutim, u pravoslavne hramove dolazi sve više Amerikanaca koji nemaju porodične niti kulturne veze sa zemljama u kojima je pravoslavlje tradicionalno prisutno. Neki su odrasli u protestantskim ili katoličkim porodicama, dok drugi ranije nisu pripadali nijednoj verskoj zajednici. 
Ova promena posebno je vidljiva u pojedinim parohijama, u kojima sveštenici beleže veći broj ljudi koji se pripremaju za krštenje. Ipak, teško je tačno utvrditi koliko je ova pojava rasprostranjena, jer u SAD ne postoji jedinstvena pravoslavna crkvena organizacija koja vodi zbirnu evidenciju o svim novim vernicima.
Od društvenih mreža do crkve
Značajnu ulogu u širenju interesovanja za pravoslavlje ima internet. Snimci pravoslavnih bogosluženja, propovedi pravoslavnih sveštenika, tumačenja verskih pitanja i lična iskustva ljudi koji su prešli u pravoslavlje dostupni su na Jutjubu (YouTube), Tiktoku (TikTok) i drugim platformama.
Istraživanje predstavljeno 2023. godine na skupu Pravoslavne crkve u Americi (Orthodox Church in America – OCA) obuhvatilo je 773 osobe koje su pravoslavlje prihvatile u odraslom dobu. Skoro polovina ispitanika prešla je u pravoslavlje posle početka pandemije, a među njima su tri četvrtine bili muškarci. Prosečna starost onih koji su poslednjih godina prešli u pravoslavlje je 31 godina.
Gotovo svi koji su u poslednjih nekoliko godina prešli u pravoslavlje naveli su da su na njih značajno uticali podkasti koji se bave pitanjima pravoslavlja, internet stranice i ličnosti koje o pravoslavlju govore na društvenim mrežama.
Iako društvene mreže nisu presudne za njihovu odluku da pređu u pravoslavlje, mnogi se upravo preko njih prvi put upoznaju sa pravoslavnom verom.
Pandemija je takođe imala određenu ulogu. Više od 45 odsto onih koji su prešli u pravoslavlje posle 2019. godine navelo je da je pandemija neposredno ili posredno uticala na njihovu potragu za novom verskom zajednicom.
Zašto pravoslavlje privlači mlade muškarce?
Podaci Istraživačkog centra „Pju“ (Pew Research Center) pokazuju da se promenila polna struktura pravoslavnih vernika u SAD. U istraživanju sprovedenom 2023. i 2024. godine muškarci su činili 64 odsto pravoslavnih ispitanika, dok je 2007. godine njihov udeo iznosio 47 odsto.
Ove brojke treba tumačiti oprezno jer pravoslavci čine približno jedan odsto stanovništva SAD, pa ih je u nacionalnim istraživanjima znatno manje nego pripadnika protestantskih crkava i Katoličke crkve.
Ipak, i podaci i iskustva sveštenika iz brojnih parohija ukazuju na to da među onima koji prelaze u pravoslavlje ima mnogo mlađih muškaraca.
Ljudi prelaze u pravoslavlje iz različitih razloga. U istraživanjima i svedočenjima obraćenika najčešće se pominju tradicija liturgije i njena veza sa ranim hrišćanstvom, jasno određena verska pravila i pripadnost zajednici. Neke privlače post, molitva i redovno učešće u bogosluženju, odnosno vera koja od vernika zahteva konkretne obaveze.
Na internetu se za deo mladih muškaraca zainteresovanih za pravoslavlje koristi naziv „ortobros“ (Orthobros). On, međutim, nema precizno značenje i često ima podrugljivu ili negativnu konotaciju. Osim toga, na internetu se pravoslavlje ponekad predstavlja isključivo kao vera zasnovana na strogim pravilima i tradicionalno shvaćenoj ulozi muškarca, suprotstavljena savremenoj kulturi. Takva slika ne odgovara nužno učenju Pravoslavne crkve niti životu njenih vernika.
Zato predstavnici pravoslavnih crkava ističu da sadržaji na internetu ne mogu da zamene odlazak u crkvu, učešće u životu parohije i razgovor sa sveštenikom.
Sve više ljudi prelazi u pravoslavlje, ali ukupan broj vernika ne raste
Iako pojedine parohije beleže primetan priliv novih vernika, još nema dovoljno podataka da se zaključi kako broj pravoslavaca naglo raste na nivou Sjedinjenih Država.
Prema istraživanju Istraživačkog centra „Pju“, pravoslavci čine oko jedan odsto stanovništva, što je približno isti udeo koji su imali i u ranijim istraživanjima. Procene ukupnog broja znatno se razlikuju u zavisnosti od toga da li se računaju svi koji se izjašnjavaju kao pravoslavci, samo oni koji pripadaju nekoj parohiji ili isključivo oni koji redovno učestvuju u crkvenom životu.
Jedna analiza 63 američka istraživanja, koja su od 2018. do 2022. godine obuhvatila ukupno oko 940.000 ispitanika, procenila je da se približno 0,49 odsto Amerikanaca izjašnjava kao pravoslavno. Analiza, međutim, nije pokazala da se ukupan broj pravoslavaca u SAD do 2022. godine značajnije povećao. Novi vernici dolaze, ali se njihov broj istovremeno umanjuje jer deo vernika umire, a deo napušta pravoslavlje. Zato su tvrdnje o „masovnom prelasku Amerikanaca u pravoslavlje“ preterane.
Pravoslavlje u Americi, dakle, ne prestaje da bude vera brojnih doseljeničkih zajednica, uključujući i srpsku. Ono istovremeno postaje lični izbor dela Amerikanaca koji sa tim nasleđem nemaju porodičnu vezu. Koliko će ta promena uticati na ukupan broj vernika i život pravoslavnih parohija, moći će pouzdanije da se proceni tek kada budu dostupni novi i obuhvatniji podaci.
Izvori: Pew, OCA, Orthodox History Foto: Milan Brašanac
